احمد مجد الاسلام كرمانى

167

تاريخ انحطاط مجلس ( فارسى )

على التحقيق زياده از سى هزار تومان مخارج مدرسه رشديه را بشخصه ادا فرمود ولى بعد از انفصال او على الرسم صدراعظم كه از قم آمد اعتنائى بعالم معارف نكرد بلكه در باطن اين كار را هم مثل ساير آثار مرحوم امين الدوله منهدم نمود ، نهايت آنكه چون ميل عامه و شاه را ببقاى آنها ديد على الظاهر دست به تركيب مدارس نزد ولى بهيچ‌وجه همراهى هم نميكرد ، اعضاى انجمن معارف هم رندانه مبالغى از وجوه اعانه را بردند و خوردند ، مجملا شرح انجمن معارف و تفصيل انعقاد و وصول وجوه اعانه و خوردن آقايان اعضاء دو ثلث از آنها را محتاج است بتدوين يك مجلد كتاب ضخيم و چون مربوط بتاريخ ما نيست ميگذاريم و ميگذريم ، همينقدر غرض و نتيجه را توضيح مينمايم كه اين اقدام امين الدوله مزيد بر خصومت كافه اهل علم ايران شد چرا كه اينطور شهرت كرد كه امين الدوله ميخواهد اصول تعليمات قديمه را به كلى ابطال نمايد و تمام موقوفاتى كه صرف مدارس قديمه و تحصيل فقه و اصول مىشود به مصرف تحصيل زبان انگليسى و فرانسه برساند و مؤيد اين خيال باطل آنها امتحانات شش ماهه و يك ساله مدرسه رشديه و شرف و افتتاحيه شد كه همه حاضر شدند و ديدند طفلى هفت ساله كه يكسال در اين مدارس تحصيل كرده بمراتب از اطفال هفتاد و هشتاد ساله كه در مدارس قديمه اسما تحصيل كرده‌اند و مبالغى شهريه از مال موقوفه خورده‌اند زيادتر چيز ميداند مثلا طلاب هفتاد ساله ابدا از هندسه و حساب اطلاعى ندارند اما اين اطفال خردسال در ظرف يكسال در نهايت خوبى اعمال اصليه حساب و مقالات هندسه را امتحان دادند و مقدارى عربى و فرانسه هم در كمال خوبى خوانده و ياد گرفته‌اند ، زبان فارسى را با املاء و انشاء صحيح ميخوانند و مينويسند ، اصول عقايد را بضميمه مسائل فرعيه راجع بعبادات واجبه را از حفظ ميخوانند ، معلوم است طلاب هفتاد هشتاد ساله كه غير از چند سطر محفوظات ناقصه از اصل برائت و استصحاب و تعادل و تراجيح و امثال آنها كه